Có những nơi trên Trái Đất nóng đến mức mặt đất đạt gần 70°C, đủ để làm mềm nhựa đường và khiến nhiều sinh vật gần như không thể sống sót.
Khi nghĩ đến nơi nóng nhất trên hành tinh, nhiều người thường tưởng tượng đến sa mạc Sahara — những cồn cát vàng trải dài dưới mặt trời chói chang. Nhưng sự thật thú vị là Sahara không phải là nơi nóng nhất Trái Đất.
Ở một vài vùng cực đoan trên hành tinh, nhiệt độ mùa hè có thể vượt 50°C, còn bề mặt đất thậm chí chạm ngưỡng gần 70°C. Không khí khô khốc, mặt đất bỏng rát và cảnh quan trông giống như một thế giới khác hơn là nơi con người có thể sinh sống.
Thế nhưng điều khiến mình ngạc nhiên nhất không phải chỉ là cái nóng. Mà là việc một số nơi trong số đó vẫn có người sống, thậm chí đã tồn tại hàng nghìn năm.
Vậy những “lò nung tự nhiên” này nằm ở đâu?
Và điều gì khiến một vài vùng trên Trái Đất trở nên nóng khủng khiếp đến vậy?
Thung lũng Chết (Death Valley – Mỹ)
Nếu có một nơi nào trên Trái Đất khiến mình cảm giác như đang đứng trước cửa một chiếc lò nướng khổng lồ, thì đó chính là Thung lũng Chết (Death Valley).
Nơi này nằm ở bang California của Hoa Kỳ, ngay sát rìa sa mạc Mojave. Chỉ cần nghe tên “Death Valley” đã đủ gợi lên cảm giác khắc nghiệt. Nhưng cái tên ấy thực ra không phải để dọa người — nó phản ánh khá đúng điều kiện tự nhiên ở đây.
Ngày 10/7/1913, tại khu vực Furnace Creek, các nhà khí tượng ghi nhận nhiệt độ 56,7°C. Cho đến nay, đây vẫn được xem là nhiệt độ không khí cao nhất từng được đo trên Trái Đất.
Để dễ hình dung: ở mức nhiệt này, kim loại ngoài trời có thể nóng đến mức khó chạm tay vào, và chỉ cần bước ra ngoài vài phút cũng đủ khiến cơ thể mất nước rất nhanh.
Vậy điều gì khiến nơi này nóng đến vậy?
Thung lũng Chết có một vị trí địa lý rất đặc biệt. Phần thấp nhất của nó là Badwater Basin, nằm khoảng 86 mét dưới mực nước biển — điểm thấp nhất ở Bắc Mỹ. Xung quanh thung lũng lại bị bao bọc bởi nhiều dãy núi cao, tạo nên hiệu ứng giống như một chiếc bát khổng lồ giữ nhiệt.
Không khí nóng khi tràn vào gần như không thoát ra được. Thêm vào đó, bầu trời nơi đây hầu như quanh năm không mây, nên mặt đất nhận ánh nắng trực tiếp suốt cả ngày.
Cảnh quan ở Thung lũng Chết cũng rất đặc biệt. Những cánh đồng muối trắng trải dài như băng tuyết, cồn cát vàng cao hàng chục mét và những dãy núi đá đỏ sẫm tạo nên khung cảnh vừa khắc nghiệt vừa kỳ vĩ.
Điều thú vị là dù mang cái tên “Chết”, nơi đây vẫn tồn tại sự sống. Sau những cơn mưa hiếm hoi vào mùa xuân, cả thung lũng có thể bùng nổ hoa dại. Hàng triệu bông hoa nhỏ nở rộ giữa sa mạc — một hiện tượng được gọi là “super bloom”.
Chỉ trong vài tuần ngắn ngủi, vùng đất nóng nhất hành tinh bỗng biến thành một cánh đồng đầy màu sắc. Một sự thay đổi khiến bất cứ ai cũng phải ngạc nhiên.
Sa mạc Lut (Iran): nơi mặt đất nóng tới 70°C
Nếu Thung lũng Chết giữ kỷ lục về nhiệt độ không khí, thì danh hiệu nơi có mặt đất nóng nhất hành tinh lại thuộc về Sa mạc Lut.
Sa mạc này nằm ở phía đông nam Iran, trải rộng trên diện tích hơn 50.000 km². Nhìn từ trên cao, Lut trông giống một đại dương khổng lồ của đá và cát.
Điều khiến nơi này nổi tiếng trong giới khoa học là những con số gần như khó tin: trong nhiều năm liên tiếp, các vệ tinh của NASA đã ghi nhận nhiệt độ bề mặt tại đây lên tới 70,7°C.
Để dễ tưởng tượng, mức nhiệt này gần bằng nhiệt độ của một chiếc chảo nóng đặt trên bếp.
Nhưng vì sao Lut lại nóng khủng khiếp như vậy?
Một phần lý do nằm ở bề mặt sa mạc. Nhiều khu vực của Lut được phủ bởi đá bazan đen — loại đá núi lửa hấp thụ nhiệt rất mạnh. Khi ánh nắng chiếu xuống, những bề mặt tối màu này nhanh chóng tích nhiệt và khiến nhiệt độ tăng vọt.
Ngoài ra, Lut cũng cực kỳ khô. Lượng mưa trung bình năm gần như bằng 0, nên không có độ ẩm để làm dịu nhiệt độ.
Một điểm đặc biệt khác của sa mạc này là các cấu trúc địa chất gọi là “kaluts” — những dãy đá dài bị gió bào mòn qua hàng nghìn năm. Nhìn từ xa, chúng giống như một thành phố khổng lồ bằng đá giữa sa mạc.
Điều đáng kinh ngạc là ở khu vực trung tâm Lut, các nhà khoa học gần như không tìm thấy dấu hiệu của sự sống. Nhiệt độ quá cao, độ ẩm quá thấp và điều kiện quá khắc nghiệt.
Nhiều người từng ví vùng lõi của Lut giống như một góc nhỏ của sao Hỏa trên Trái Đất.
Dallol (Ethiopia): nơi nóng nhất quanh năm
Nếu phải chọn một nơi nóng liên tục quanh năm, thì Dallol thường được nhắc đến đầu tiên.
Dallol nằm trong vùng trũng Danakil Depression, một trong những khu vực thấp và khắc nghiệt nhất ở châu Phi.
Nhiệt độ trung bình năm ở đây khoảng 34–35°C. Con số này có thể không quá ấn tượng nếu chỉ nhìn lướt qua, nhưng điểm đặc biệt là nhiệt độ này gần như kéo dài suốt cả năm.
Vào mùa nóng, nhiệt độ ban ngày thường vượt 45°C, và gần như không có mùa nào là “mát” cả.
Nhưng điều khiến Dallol nổi tiếng không chỉ là cái nóng.
Nơi đây có những cảnh quan trông giống như bước ra từ một bộ phim khoa học viễn tưởng. Mặt đất phủ đầy khoáng chất lưu huỳnh với đủ màu sắc: vàng, cam, xanh lục neon.
Các hồ nhỏ chứa nước axit và muối đậm đặc, đôi khi sủi bọt vì hoạt động địa nhiệt bên dưới.
Khi nhìn từ trên cao, Dallol giống như một bức tranh trừu tượng khổng lồ giữa sa mạc.
Điều thú vị là dù điều kiện cực kỳ khắc nghiệt, khu vực Danakil vẫn có con người sinh sống. Người Afar — một cộng đồng du mục địa phương — đã khai thác muối ở đây trong nhiều thế kỷ.
Họ cắt những khối muối từ mặt đất, chất lên lạc đà và vận chuyển qua sa mạc. Một công việc nặng nhọc diễn ra giữa cái nóng có thể khiến người ngoài chỉ đứng vài phút cũng cảm thấy kiệt sức.
Kebili (Tunisia): ốc đảo trong lò lửa Sahara
Giữa biển cát khổng lồ của Sa mạc Sahara có một thị trấn nhỏ mang tên Kebili.
Vào năm 1931, nơi đây từng ghi nhận nhiệt độ 55°C, một trong những mức nhiệt cao nhất từng đo được ở châu Phi.
Mùa hè tại Kebili có thể khiến không khí rung lên vì nhiệt. Những con đường nhựa đôi khi trở nên mềm dưới ánh nắng, và bóng râm trở thành thứ quý giá hơn bao giờ hết.
Nhưng điều khiến Kebili trở nên đặc biệt là nó không phải một vùng đất hoang vắng.
Ngược lại, đây là một ốc đảo có lịch sử hàng nghìn năm.
Dưới lớp cát khô cằn của Sahara tồn tại các tầng nước ngầm. Nhờ nguồn nước này, người dân địa phương có thể trồng những vườn chà là xanh mát, tạo nên những mảng màu xanh hiếm hoi giữa biển cát.
Những hàng cọ cao vút không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn tạo bóng râm giúp giảm nhiệt độ cho khu dân cư.
Cách người dân thích nghi với cái nóng cũng rất thú vị. Ở nhiều nơi trong sa mạc, cuộc sống thường bắt đầu từ sáng sớm và buổi tối, khi nhiệt độ dễ chịu hơn.
Ban ngày, các con phố thường yên tĩnh, như thể cả thị trấn đang tạm “ngủ đông” để tránh cái nóng của Sahara.
Wadi Halfa (Sudan): nơi mùa hè thường vượt 50°C
Ở phía bắc Sudan, gần biên giới Ai Cập, có một thị trấn nhỏ mang tên Wadi Halfa.
Nơi này nằm ngay rìa phía đông của sa mạc Sahara và được xem là một trong những khu vực nóng nhất châu Phi.
Vào mùa hè, nhiệt độ ban ngày thường xuyên vượt 45°C, và trong những đợt nóng cực đoan có thể tiến gần 50°C.
Không khí ở đây khô đến mức mồ hôi bốc hơi gần như ngay lập tức. Gió sa mạc thổi qua mang theo hơi nóng và cát mịn.
Cảnh quan xung quanh Wadi Halfa chủ yếu là đồi cát và vùng đất đá trơ trọi. Màu vàng nhạt của cát hòa với màu nâu của đất đá tạo nên một khung cảnh rất đặc trưng của Sahara.
Tuy nhiên, thị trấn này lại nằm gần hồ Nubia, một phần của hồ Nasser hình thành sau khi xây dựng đập Aswan trên sông Nile.
Nguồn nước lớn này giúp khu vực có thêm sự sống: cá, chim di cư và những cộng đồng dân cư nhỏ sống dọc theo bờ hồ.
Một điều thú vị là nhịp sống ở những nơi nóng như Wadi Halfa thường hoàn toàn khác với các thành phố ôn đới.
Nhiều hoạt động quan trọng diễn ra vào sáng sớm hoặc ban đêm. Khi mặt trời lên cao và nhiệt độ tăng vọt, mọi người thường tìm nơi trú mát, chờ đến khi sa mạc dịu bớt cái nóng.
Đó là cách con người đã thích nghi với một trong những môi trường khắc nghiệt nhất trên hành tinh.
Lời kết
Sau khi nhìn qua những nơi như Thung lũng Chết, Sa mạc Lut hay Dallol, mình mới thấy Trái Đất thực sự là một hành tinh của những điều cực đoan.
Có nơi nóng đến mức mặt đất gần 70°C, có nơi quanh năm như một chiếc lò nung khổng lồ, và cũng có những vùng mà sự sống gần như không thể tồn tại. Thế nhưng thật thú vị là ngay cả trong những môi trường khắc nghiệt như vậy, thiên nhiên vẫn tìm được cách tồn tại — và con người cũng vậy.
Những vùng đất nóng nhất hành tinh có thể trông khô cằn và khắc nghiệt, nhưng chính chúng lại cho thấy khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của sự sống trên Trái Đất. Và đôi khi, chỉ cần một cơn mưa hiếm hoi, những nơi tưởng chừng “chết chóc” ấy lại bất ngờ bừng lên sức sống.
